Phát triển bền vững khu công nghiệp Việt Nam: Quá trình tiến hóa và xu hướng khu công nghiệp thế hệ mới

Sau gần 35 năm hình thành và phát triển, hệ thống khu công nghiệp đã trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại Việt Nam. Các khu công nghiệp không chỉ đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, kim ngạch xuất khẩu và nguồn thu ngân sách, mà còn tạo ra hàng triệu việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới với những thách thức về môi trường, tài nguyên, biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững, mô hình khu công nghiệp truyền thống đang bộc lộ nhiều giới hạn, đòi hỏi một quá trình chuyển đổi toàn diện.

Hội thảo “Phát triển bền vững khu công nghiệp Việt Nam: Quá trình tiến hóa và xu hướng khu công nghiệp thế hệ mới” được tổ chức nhằm nhìn lại chặng đường phát triển của các khu công nghiệp tập trung tại Việt Nam, đồng thời phân tích các xu hướng và mô hình khu công nghiệp mới trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và các cam kết quốc tế về giảm phát thải, đặc biệt là mục tiêu Net Zero. Hội thảo hướng tới việc làm rõ cơ sở khoa học, thực tiễn và chính sách cho quá trình chuyển đổi sang các mô hình khu công nghiệp thông minh, sinh thái và bền vững.

Từ góc nhìn lịch sử, các khu công nghiệp Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ mô hình tập trung sản xuất với mục tiêu thu hút đầu tư và tạo việc làm, đến giai đoạn mở rộng quy mô, chuyên môn hóa ngành nghề và bắt đầu chú trọng hơn tới yếu tố môi trường. Hiện nay, trước yêu cầu mới của nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, khu công nghiệp đang bước vào giai đoạn tiến hóa tiếp theo – giai đoạn của khu công nghiệp thông minh và khu công nghiệp sinh thái, trong đó phát triển bền vững trở thành trục xuyên suốt.

Thực tiễn cho thấy, hệ thống khu công nghiệp Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể về số lượng, quy mô và đóng góp kinh tế. Tuy nhiên, so với các mô hình khu công nghiệp sinh thái tiên tiến trên thế giới, nhiều khu công nghiệp trong nước vẫn đối mặt với các thách thức như hiệu quả sử dụng tài nguyên chưa cao, cộng sinh công nghiệp còn hạn chế, hạ tầng môi trường cần được nâng cấp đồng bộ và chất lượng thu hút đầu tư chưa thực sự bền vững. Những hạn chế này cho thấy việc chuyển đổi mô hình phát triển khu công nghiệp không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Hội thảo tập trung phân tích bối cảnh và động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang khu công nghiệp thế hệ mới tại Việt Nam. Các yếu tố như sự phát triển của công nghệ số, yêu cầu của Cách mạng công nghiệp 4.0, áp lực từ các tiêu chuẩn ESG, cũng như các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu đang tác động mạnh mẽ đến định hướng phát triển khu công nghiệp. Trong bối cảnh đó, khu công nghiệp sinh thái được nhìn nhận là mô hình nền tảng của khu công nghiệp bền vững, dựa trên các nguyên tắc cốt lõi như cộng sinh công nghiệp, kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn.

Một nội dung quan trọng của hội thảo là làm rõ khung pháp lý và chính sách hiện hành liên quan đến khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam, bao gồm các quy định trong Nghị định 35/2022/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn mới. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cùng với các cơ chế ưu đãi về đất đai, tài chính, tín dụng xanh và hỗ trợ kỹ thuật, được xem là điều kiện then chốt để thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình khu công nghiệp theo hướng sinh thái và bền vững.

Hội thảo cũng chia sẻ các kinh nghiệm thí điểm và thực tiễn triển khai khu công nghiệp sinh thái tại một số địa phương, qua đó làm rõ lợi ích kinh tế – môi trường – xã hội mà mô hình này mang lại. Không chỉ giúp giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và chi phí vận hành, khu công nghiệp sinh thái còn tạo môi trường hợp tác và cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp, thúc đẩy hình thành các cụm liên kết ngành có khả năng cạnh tranh cao trong dài hạn.

Thông qua các nội dung trao đổi và thảo luận, hội thảo kỳ vọng góp phần nâng cao nhận thức của các nhà quản lý, chủ đầu tư và doanh nghiệp về xu hướng phát triển khu công nghiệp thế hệ mới. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng hệ thống khu công nghiệp thông minh, bền vững và tích hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới và tăng cường vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.